Τα Πρότυπα-Πειραματικά
Γυμνάσια και Λύκεια αποτελούν έναν από τους πιο αποτυχημένους θεσμούς του
ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Παρόλα αυτά, το ζήτημα απασχολεί τόσο τους
γονείς όσο και τους καθηγητές και τους μαθητές αφού έχουν δημιουργηθεί δύο
αντιμαχόμενα στρατόπεδα: αυτούς που είναι υπέρ και αυτούς που είναι κατά της
κατάργησης των ΠΠ Σχολείων.
Για να γίνει απόλυτα
κατανοητό το πρόβλημα είναι, πιστεύω, απαραίτητο να διασαφηνίσουμε τον όρο
Πρότυπα-Πειραματικά σχολεία. Σίγουρα, κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την
χρησιμότητα και την λειτουργικότητα των Πειραματικών σχολείων μέσα στο
Εκπαιδευτικό μας Σύστημα και κακώς κατά τη γνώμη μου συγχωνεύτηκαν με τα
Πρότυπα. Τα Πειραματικά σχολεία οφείλουν να βασίζονται σε ένα μέσο δείγμα
μαθητικού πληθυσμού το οποίο να συμπεριλαμβάνει παιδιά μεταναστών και εργατών,
άλλα και παιδιά της μεσαίας τάξης, παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες (δυσλεξία,
διάσπαση προσοχής), μέτριους αλλά και «άριστους» μαθητές. Από ένα σχολείο με τέτοιου
είδους μαθητές μπορούν να εξαχθούν αποτελέσματα και συμπεράσματα αξιοποιήσιμα
και από τα υπόλοιπα σχολεία. Στα σημερινά όμως Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια και
Λύκεια εκτός από τους «άριστους», όλοι οι άλλοι μαθητές αποκλείονται.
Πραγματικά, ο θεσμός
του Προτύπου Σχολείου επιτείνει, κατά τη γνώμη μου, τις κοινωνικές ανισότητες
και μάλιστα τις νομιμοποιεί μέσω των εισαγωγικών εξετάσεων. Δεν είναι καθόλου
τυχαίο πως τα παιδιά αυτών των σχολείων αριστείας προέρχονται, σε πολύ μεγάλο
βαθμό, είτε από οικογένειες της μεσοαστικής τάξης, δηλαδή τους εύπορους, είτε
από οικογένειες με υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Αμελητέο ποσοστό του μαθητικού
πληθυσμού των σχολείων αριστείας προέρχεται από οικογένειες φτωχές, εργατικές ή
μεταναστών και ο λόγος είναι προφανής. Η εισαγωγή στο Πρότυπο Πειραματικό
Σχολείο απαιτεί την προετοιμασία ή με ιδιαίτερα μαθήματα ή σε φροντιστήρια,
κόστος δυσβάσταχτο σε εποχή οικονομικής κρίσης για τα φτωχά λαϊκά στρώματα.
Αυτή είναι η ιδανική εκπαίδευση που χρειάζεται η ελληνική κοινωνία; Αυτή που
διαιωνίζει τις διακρίσεις, που απευθύνεται και προωθεί μόνο μια μικρή
οικονομική και πνευματική ελίτ;
Με τις εισαγωγικές
εξετάσεις καλλιεργούνται κι άλλου είδους διακρίσεις που ευνοούν τα θετικά μυαλά
σε βάρος των θεωρητικών αφού τα παιδιά εξετάζονται σε δύο θετικά μαθήματα
(μαθηματικά και φυσική) και σε ένα θεωρητικό (γλώσσα). Από την άλλη πλευρά,
είναι βέβαιο ότι τα Πρότυπα Γυμνάσια και Λύκεια προωθούν την αριστεία, ποιου
είδους όμως αριστεία ακριβώς; Όπως όλοι γνωρίζουμε υπάρχουν τομείς αριστείας
που δεν τους πιάνουν τα τεστ και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να
καλλιεργηθούν στα υπάρχοντα σχολεία, όπως: οι καλλιτεχνικές και αθλητικές
επιδόσεις, η συναισθηματική νοημοσύνη, η ικανότητα να επιβιώνει κάποιος στα
δύσκολα, η κοινωνική δράση.
Τα Πρότυπα Πειραματικά
Σχολεία, όπως τα γνωρίσαμε τα τρία τελευταία χρόνια, εκτός του ότι
διαστρεβλώνουν την έννοια του Πειραματικού Σχολείου, καταργούν την ευγενή
άμιλλα και δημιουργούν συνθήκες σκληρού ανταγωνισμού και βαθμοθηρίας με μεγάλο
ψυχικό κόστος όλων των εμπλεκομένων, γονιών, καθηγητών αλλά κυρίως των μαθητών.
Και αυτό είναι μια θλιβερή αλήθεια που
παραδέχονται ακόμη και όσοι υποστηρίζουν την ανάγκη να υπάρχουν πρότυπα σχολεία[1].
Αξίζει σ’ αυτό το
σημείο να εξετάσουμε τα βασικά επιχειρήματα όσων υποστηρίζουν την ύπαρξη των
Πρότυπων Σχολείων. Θεωρούν λοιπόν ότι «η χώρα αυτή τη στιγμή χρειάζεται
ανθρώπους με ουσιαστική μόρφωση που θα την καθοδηγούν σωστά και θα προέρχονται
από σχολεία αριστείας»[2]. Μεγάλο
λάθος! Η χώρα μας σήμερα χρειάζεται έναν λαό μορφωμένο με ανεπτυγμένη κριτική
σκέψη και νου που δεν χειραγωγείται εύκολα και είναι σε θέση να διεκδικήσει ένα
καλύτερο αύριο. Χρειάζεται βέβαια και ηγέτες που όμως δεν μπορεί να προέρχονται
από ένα σχολείο-«θερμοκήπιο», αποκομμένο από την πραγματικότητα. Η κοινωνία μας
χρειάζεται ηγέτες βγαλμένους από τα σπλάχνα της, που αναδεικνύονται μέσα από
τους αγώνες, που έχουν επίγνωση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο λαός
Ένα άλλο επιχείρημα των
οπαδών των προτύπων είναι πως «αν θέλουμε να βελτιώσουμε τη δημοκρατία μας
έχουμε χρέος να ανοίξουμε δρόμους στους αρίστους»[3].
Νομίζω πως δηλώσεις αυτού του περιεχομένου αποτελούν τον ορισμό του οξύμωρου
σχήματος. Αν δώσουμε, δηλαδή, περισσότερα προνόμια στους αρίστους θα προάγουμε
τη δημοκρατία; Δεν θα ήταν σωστότερο να δώσουμε μεγαλύτερη βαρύτητα στην
καθολική εκπαίδευση και στις κάθε είδους μαθησιακές αδυναμίες; Εκτός κι αν
είμαστε πολύ ανώριμοι ως λαός και δεν εμπιστευόμαστε τον δήμο.
Άποψή μου είναι πως όλοι
πρέπει να έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση και όχι μόνο τα παιδιά της οικονομικής
και πνευματικής ελίτ που εκ των πραγμάτων δεν έχουν τόση ανάγκη προστασίας.
Παραφράζοντας τον ποιητή Γ. Ρίτσο θα μπορούσαμε να πούμε ότι εμείς που
εμπλεκόμαστε στην Εκπαίδευση, μαθητές, καθηγητές και γονείς «δεν τραγουδάμε για
να ξεχωρίσουμε, αδελφέ μου, από τον κόσμο. Εμείς τραγουδάμε για να σμίξουμε τον
κόσμο».
Κώστας Μερκούρης
Μαθητής του Πρότυπου
Πειραματικού Γυμνασίου της Ευαγγελικής
Σχολής Σμύρνης (Β2)
[1] Η
αριστεία ως «ρετσινιά». Σκέψεις και συναισθήματα, του Δημήτρη Παΐζη
Ραντόικοβιτς, ψηφιακό περ. Ευαναγνώσεις, http://schoolpress.sch.gr/evanagnoseis/?p=399
[2] Η
αριστεία ως «ρετσινιά». Σκέψεις και συναισθήματα, του Δημήτρη Παΐζη
Ραντόικοβιτς, ψηφιακό περ. Ευαναγνώσεις, http://schoolpress.sch.gr/evanagnoseis/?p=399
[3] Δημοκρατία
και Πρότυπα Πειραματικά Σχολεία, του Ανδρέα Ζαμπούκα http://www.capital.gr/News.asp?id=2237388
